Kısa cevap: En verimli ders çalışma yöntemleri, bilgiyi tekrar okumak yerine hatırlamaya zorlayan yöntemlerdir. Eğitim psikolojisindeki kapsamlı bir değerlendirmeye göre en yüksek etkiye sahip iki teknik, kendini test etme ve tekrarları zamana yaymaktır. Altını çizmek ve aynı metni tekrar tekrar okumak ise tek başına düşük verimlidir.
Saatlerce masa başında oturup sayfalarca not çıkaran, ama sınavda bildiklerini hatırlayamayan öğrenciler az değildir. Çoğu zaman sorun çalışma süresinde değil, çalışma yöntemindedir. Beynin bilgiyi nasıl kalıcı hâle getirdiğini anlamak, aynı sürede çok daha fazla öğrenmeyi mümkün kılar. Bu yazıda bilimsel araştırmaların desteklediği ders çalışma tekniklerini ve bunları günlük programa nasıl ekleyebileceğinizi ele alıyoruz.
Hangi ders çalışma yöntemleri gerçekten işe yarar?
On yaygın öğrenme tekniğini yüzlerce çalışma üzerinden değerlendiren kapsamlı bir derleme, teknikleri etkililiklerine göre sınıflandırmıştır:
| Teknik | Etkililik | Kısa açıklama |
|---|---|---|
| Kendini test etme | Yüksek | Soru çözmek, bilgi kartlarıyla kendini sınamak, kitabı kapatıp hatırlamaya çalışmak |
| Aralıklı tekrar | Yüksek | Aynı konuyu tek seferde değil, günlere yayarak tekrar etmek |
| Karışık çalışma | Orta | Farklı soru tiplerini art arda değil, karışık sırayla çözmek |
| "Neden?" diye sorma | Orta | Öğrenilen bilginin nedenini kendine açıklamak |
| Kendine anlatma | Orta | Çözüm adımlarını kendi cümleleriyle açıklamak |
| Altını çizme / tekrar okuma | Düşük | Tanıdıklık hissi verir ama kalıcı öğrenmeyi zayıf destekler |
Bilimin önerdiği 6 ders çalışma tekniği
1. Kendini test et
Bir konuyu okuduktan sonra kitabı kapatın ve aklınızda kalanları yazın ya da soru çözün. Hatırlamaya çalışmak, bilginin bellekte daha güçlü bir iz bırakmasını sağlar. Araştırmalar, aynı süreyi tekrar okumaya ayıran öğrencilere göre kendini test eden öğrencilerin bilgiyi günler sonra çok daha iyi hatırladığını göstermektedir.
2. Tekrarları zamana yay
Bir konuyu tek akşamda üç saat çalışmak yerine; aynı gün, iki gün sonra ve bir hafta sonra kısa tekrarlar yapmak çok daha kalıcıdır. Basit bir plan: Yeni konu → 1 gün sonra → 3 gün sonra → 1 hafta sonra tekrar.
3. Konuları ve soru tiplerini karıştır
Matematikte yalnızca aynı tip problemleri art arda çözmek kolay gelir ama sınavda soru tipini tanımayı öğretmez. Farklı konu ve tipteki soruları karıştırarak çözmek, hangi yöntemin ne zaman kullanılacağını öğrenmeyi destekler.
4. "Neden?" ve "Nasıl?" diye sor
Bir bilgiyi ezberlemek yerine "Bu neden böyle?" sorusunu cevaplamaya çalışın. Yeni bilgiyi bildiklerinizle ilişkilendirmek, anlamayı ve hatırlamayı güçlendirir.
5. Odak bloklarıyla çalış
25 dakika kesintisiz çalışma ve 5 dakika mola şeklinde bilinen zaman bloğu yöntemi, dikkati korumayı kolaylaştırır. Önemli olan sürenin kendisi değil, blok boyunca başka hiçbir şeyle ilgilenmemektir.
6. Telefonu başka odaya koy
Bir çalışmada, telefonları kapalı olsa bile masalarında duran katılımcıların, telefonu başka odada olanlara göre dikkat ve bellek görevlerinde daha düşük performans gösterdiği bulunmuştur. Telefonun yalnızca görünür olması bile zihinsel kapasiteden pay alır.
Etkili bir haftalık ders çalışma planı nasıl yapılır?
- Her güne bir tekrar bloğu koyun: Günün ilk 15 dakikasını önceki günlerin konularını kendinizi test ederek tekrar etmeye ayırın.
- Zor dersi enerjinin yüksek olduğu saate koyun: Çoğu öğrenci için bu, okul sonrası kısa bir moladan sonraki ilk saattir.
- Haftada bir genel deneme: Haftanın tüm konularını karışık sorularla sınayın.
- Gerçekçi olun: Uygulanamayacak kadar yoğun bir program, hiç program yapmamaktan daha çok motivasyon kaybettirir.
Sınav döneminde stres de verimi düşürebilir; sınav kaygısı rehberimiz bu konuda pratik öneriler sunar. Çalışırken dikkatiniz sık dağılıyorsa odaklanma rehberimize de göz atabilirsiniz.
Verimli çalışmanın görünmeyen temeli: Dikkat ve okuma
En iyi teknikler bile, okuduğunu ilk okumada anlamayan ya da dikkati birkaç dakikada dağılan bir öğrencide beklenen sonucu vermez. Bu nedenle ders çalışma yöntemlerini; dikkat süresini, odaklanmayı ve anlayarak okumayı güçlendiren düzenli çalışmalarla birlikte ele almak önemlidir. Dikkat ve anlayarak okuma becerisini kademeli olarak geliştiren programların ders çalışma verimini nasıl desteklediğini inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Günde kaç saat ders çalışmak gerekir?
Tek bir doğru süre yoktur; yaş, sınıf ve hedefe göre değişir. Uzun ama dağınık bir çalışma yerine, kendini test etme ve aralıklı tekrar içeren daha kısa ama odaklı bloklar daha verimlidir.
Not çıkarmak verimli bir yöntem midir?
Kitaptan aynen kopyalanan notlar düşük verimlidir. Kitabı kapatıp hatırladıklarınızdan not çıkarmak ve sonra eksikleri tamamlamak ise kendini test etmenin etkili bir biçimidir.
Pomodoro tekniği herkes için uygun mu?
25 dakikalık bloklar başlangıç için iyi bir ölçüdür. Dikkati daha çabuk dağılan öğrenciler 15 dakikayla başlayıp süreyi zamanla artırabilir; önemli olan blok boyunca kesintisiz odaklanmaktır.
Müzik dinleyerek ders çalışmak verimi düşürür mü?
Sözlü müzik, özellikle okuma ve yazma gerektiren çalışmalarda dikkati bölebilir. Odak gerektiren görevlerde sessiz bir ortam ya da sözsüz, düşük sesli bir arka plan daha uygundur.
Ezber yapmak tamamen yanlış mı?
Hayır. Bazı bilgilerin akılda tutulması gerekir. Ancak ezber, tekrar okuyarak değil, kendini test ederek ve tekrarları zamana yayarak yapıldığında çok daha kalıcı olur.
Kaynakça
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. ve Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. ve Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Rohrer, D. ve Taylor, K. (2007). The shuffling of mathematics problems improves learning. Instructional Science, 35, 481–498.
- Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A. ve Bos, M. W. (2017). Brain drain: The mere presence of one's own smartphone reduces available cognitive capacity. Journal of the Association for Consumer Research, 2(2), 140–154.